फाईल तस्विर
सुनसरी — कोरोना संक्रमितको संख्या बढिरहेका बेला धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको अक्सिजन प्लान्ट चौथोपटक बिग्रेको छ ।
प्रतिष्ठानले आफ्ना विभिन्न वार्ड, आईसीयू, अप्रेसन थिएटर र सय बेडको कोभिड अस्पतालमा आफ्नै प्लान्टमा उत्पादित अक्सिजन आपूर्ति गर्दै आएको बताएको थियो । प्लान्टबाट अक्सिजन उत्पादन हुन छाडेपछि सुनसरीको खनार र दुहबीस्थित अन्य प्लान्टबाट अक्सिजन किनेर आपूर्ति गरिरहेको छ ।
करिब १५ महिनाअघि मात्र युनिसी इन्डिया र नेपालको डाइग्नोकेन इन्टरनेसनल कम्पनीमार्फत ३ करोड २४ लाख रुपैयाँ लागतमा उक्त प्लान्ट प्रतिष्ठानमा जडान गरिएको थियो । प्रतिघण्टा १६ सय लिटर अक्सिजन उत्पादन गर्ने दाबी गरिए पनि पूर्ण क्षमतामा उत्पादन हुन सकेको थिएन । पटकपटक बिग्रिएको उक्त प्लान्ट मर्मतमा हालसम्म ५५ लाख रुपैयाँ खर्च भइसकेको बताइएको छ । खरिद ऐन तथा नियमावलीअनुसार नभई उपकुलपति प्रा. डा. ज्ञानेन्द्र गिरीको मौखिक आदेशमा मर्मत गरिँदै आएको थियो । डाइग्नोकेनका संचालक विज्ञान अर्याललाई मर्मतसम्भारबापत केही दिनअघि मात्र ३० लाख रुपैयाँभन्दा बढी भुक्तानी दिइएको छ ।
डाइग्नोकेनले अक्सिजन प्लान्ट खरिदको बेला नै प्रतिष्ठानलाई अनावश्यक दु:ख दिएको भन्दै तत्कालीन उपकुलपति प्रा.डा. राजकुमार रौनियारले कालोसूचीमा राखेर कारबाही गर्ने प्रक्रिया स्वीकृत गरेका थिए । महालेखा परीक्षकको कार्यालय र प्रतिष्ठानभित्रकै खरिद प्रशासन, खरिद शाखा र कानुनी सल्लाहकारले समेत डाइग्नोकेनबाट उल्टै क्षतिपूर्तिस्वरुप ३२ लाख रुपैयाँ तिराउनू भन्ने टिप्पणी नै उठाइएको थियो । सोही डाइग्नोकेन कम्पनीलाई थप मर्मत–सम्भार गर्न २५ लाख रुपैयाँ निकासाको तयारी गरिरहेको बेला अक्सिजन प्लान्ट बिग्रन पुगेको हो । प्लान्ट मर्मत गर्न अर्यालले आफ्ना छोरा विजनलाई प्रतिष्ठानमा पठाएका छन् । तर उनले पनि बनाउन सकिरहेका छैनन् ।
प्रतिष्ठानको प्लान्टमा दुईवटा ठूलठूला अक्सिजन जेनेरेटर छन् । तीमध्ये एउटा अक्सिजन एक महिनाअघि पूरै बिग्रेको थियो । त्यसले अक्सिजन उत्पादन गर्न छाडेको थियो । तर पाँच दिनयता अर्को पनि बिग्रेपछि अक्सिजन उत्पादन ठप्प भएको छ । प्लान्टमा अक्सिजन उत्पादनका लागि रासायनिक प्रतिक्रिया गर्ने जियोलाइट कामै नलाग्ने भइसकेको स्रोतले बतायो ।
स्रोतका अनुसार प्लान्ट बिग्रेपछि अहिले सुनसरीका विनायक, मारुती, दुर्गा र भाजुरत्न अक्सिजन प्लान्टबाट दैनिक करिब ५० हजार रुपैयाँको अक्सिजन खरिद गरिँदै आएको छ ।
केही दिनअघि प्रमुख जिल्ला अधिकारी उमेशकुमार ढकालले प्रतिष्ठानको कोभिड अस्पतालमा अक्सिजन अभावले पाँच जना संक्रमितको मृत्यु भएको जानकारी आएको बताएका थिए । ‘यसबारे स्वास्थ्य मन्त्रालय, गृह र प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयमा जानकारी दिएको छु,’ उनले भनेका थिए ।
प्रतिष्ठानका पदाधिकारीसँग सोधपुछ गर्दा उनीहरूले अक्सिजन अभावले ज्यान गएको घटनाबारे तथ्य पत्ता लगाउन आन्तरिक छानवीन समिति गठन गरेको बताएको प्रजिअ ढकालको भनाइ थियो ।
कोभिड अस्पतालमा जडान गरिएका आईसीयू, एचडीयू र अन्य विभिन्न बेडमा पुग्ने गरी विस्तार गरिएका पाइपलाइन, प्राविधिक डिजाइन र अक्सिजन प्लान्टले दिने प्रेसरमाथि नै शंका हुँदै आएको थियो ।
कोभिड अस्पतालभित्र बसेर संक्रमितको उपचारमा खटिएका अग्रपंक्तिका एक चिकित्सकले भने, ‘कागजी रुपमा आईसीयू, एचडीयू, मेडिकल उपकरण, अक्सिजन प्लान्ट र मेनिफोल्ड, पाइपलाइन विस्तार सबै ठीक छन् । तर वास्तविक र व्यावहारिक रूपमा विरामी बचाउने खालका देखिएका छैनन् । कमसल, काम चलाउ, देखावटी मात्र छन् ।’
प्रतिष्ठानले आफ्ना प्रवक्तामार्फत १५ आईसीयू बेड र भेटिलेटर, २५ एचडीयू बेडहरू अक्सिजनसहित चुस्त–दुरुस्त संचालनमा आइरहेको बताउन लगाउने गरे पनि अक्सिजन आपूर्तिमै समस्या भएको ती चिकित्सकले बताए ।
प्रतिष्ठानको विद्युतीय प्लान्टमा पनि समस्या छ । एकपटक विद्युत् गएपछि फेरि आउनका लागि कम्तीमा २ देखि ३ मिनेट लाग्ने गरेको छ । दैनिक २० पटकभन्दा बढी विद्युत आउने जाने समस्या छ । ती चिकित्सकले भने, ‘अक्सिजन प्लान्टबाटै शतप्रतिशत अक्सिजन उत्पादन र प्रेसर नहुँदा कोभिड अस्पतालमा अक्सिजनको भरमा रहेका संक्रमितका लागि एक मिनेट विद्युत बन्द हुनासाथ फेरि विद्युत आएर प्रसर दिएर ९० को तहसम्म अक्सिजन लेवल पुर्याउन १५ मिनेटभन्दा बढी लाग्छ । त्यतिन्जेलमा बिरामीको ज्यान गइसकेको हुन्छ ।’ प्रतिष्ठानको अक्सिजन प्लान्ट हेर्ने जिम्मा उपकुलपति गिरीले बायोमेडिकल इन्जिनियरलाई नभई इलेक्ट्रोमेड इन्जिनियर राहुल मिश्रलाई दिएका छन् ।
यसैबीच शनिबार बेलुका सवा ७ बजे प्रतिष्ठानले सहप्रवक्ता डा. चूडामणि पोखरेलका नाममा विज्ञप्ति जारी गर्दै अक्सिजन प्लान्ट बिग्रेका कारण सिलिन्डरले थेग्नेसम्मका कोभिड बिरामी मात्र भर्ना गर्न बाध्य भएको जनाएको छ । पोखरेलले क्षमताअनुसार अक्सिजन उत्पादन हुन नसकेपछि बिरामीलाई मेनिफोल्डबाट अक्सिजन सप्लाई भइरहेको बताए । उनले प्लान्ट पूर्ण क्षमतामा नचलेसम्म सिलिन्डरले थेग्न सक्ने जति मात्र बिरामी उपचार गर्नुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था भएको बताए । उनले भने, ‘कोरोना संक्रमित भर्ना बन्द गरिहालेको छैन । हिजो पनि चार जना भर्ना भएका छन् । तर प्लान्ट पूर्ण क्षमतामा नचलेसम्म सिलिन्डरले जति थेग्न सक्छ, त्यति मात्र उपचार गर्नुपर्ने बाध्यात्मक स्थिति छ ।’
